Landvrouwe

Landheer voor een dag was een leuke dag!

2011-05-17T04:23:00.000-07:00

De dag begon met een drupje regen, helaas. Gelukkig waren er veel momenten met een heerlijk zonnetje. De dag begon erg feestelijk op Huis Zypendaal. Wethouder Margreet van Gastel had zich fantastisch voorbereid en vertelde in haar speech over het belang van de landgoederen voor de gemeente Arnhem. Fijn! Hierna vloog de valk na flink wat getreuzel recht in haar armen, zie boven deze prachtige foto. Getreuzel, de valk bleef namelijk heerlijk op het dak van de oranjerie zitten. Vorig jaar was de valk weg gevlogen, dus even maakten we ons erg ongerust. Gelukkig kwam alles goed. Cees van de Pluijm droeg een prachtig sonnet voor over Zypendaal… de wachters te paard van Stal Mansour bliezen de wacht en Landheer voor een dag kon beginnen!

Overal enthousiaste bezoekers. De roofvogelshow was natuurlijk een groot succes. De theatertour op Zypendaal trok veel bezoekers, die zich echt even terug waanden in de tijd. Ook op Sonsbeek was de sfeer geweldig. Wel 45! vrijwilligers van het Bezoekerscentrum Sonsbeek hadden zich in prachtige kleding gestoken. Ze vertelden als wasvrouw, landloper, herbergier, tuinman, baron, kindermeisje, ganzenhoedster en nog veel meer figuren de verhalen over Sonsbeek. Kinderen vermaakten zich met de verhalen van theatergroep Amber, het scheppen in de beek, het maken van bloemstukjes en nog veel meer. Op landgoed Bronbeek kregen kinderen een fotoworkshop, maakten ze een boom… het was teveel om op te noemen. Het was een heerlijke dag!

Try out Theatertour Zypendaal belooft wat!

2011-05-11T03:52:00.000-07:00

Gistermiddag in de stralende zon hebben alle acteurs, dansers en muziekmakers de try out op Huis Zypendaal opgevoerd. Het belooft fantastisch te worden! Zelfs in gewone kleding en heel soms wat stuntelend met de tekst werd je al mee genomen terug in de tijd. Het begint allemaal op het bordes van Huis Zypendaal. Het is 1762. We werden verwelkomd door Hendrik en Johanna Brantsen die ons al kibbelend hun nieuwe huis showen. Even in de rode salon, heerlijk! Ze waren trots op hun Franse tuin. Met kunstige patronen van haagjes en perken lijkt het wel één groot tapijt! Overal in Zypendaal zien we de ingrepen van de landheren en hun tuinlieden. ‘Leve de landheren,’ zongen de troubadours. We zijn trots op onze landheren. Op zondag 15 mei zijn we het zelf voor één dag.

De Theatertour is geschreven en geregisseerd door Walter van Wingerden. Alles is gebaseerd op de echte historie van Huis Zypendaal. Daarnaast werken er mee: Dansstorm Oost, Folkcorn Historische Volksmuziek en Theatergroep De Kroon,
Aanvang Theatertoer Zypendaal: 11.15, 12.00, 12.45, 13.30, 14.15, 15.00, 15.45, 16.30 u. Volwassenen 5€, kinderen 2.50€. Reserveren: www.landheervooreendag.nl onder de knop Theatertoer Zypendaal. Er zijn nog enkele kaartjes, dus wees snel!

Baron en Barones ...

2011-05-08T07:43:00.000-07:00

Zojuist foto's gemaakt van de baron en de barones, zijn ze niet prachtig? Volgende week zondag vertellen ze in deze prachtige outfits een verhaal over de geschiedenis van Landgoed Sonsbeek. Op verschillende plekken langs de Sint Jansbeek zul je ook de tuinman, een waarzegster, een ganzenhoedster, een landloper, een kindermeisje, een wasvrouw en nog veel meer historische figuren treffen! Volledig verzorgd door het Bezoekerscentrum Sonsbeek!

Landschapsarchitecten op Zypendaal

2011-05-06T01:53:00.000-07:00

Hierboven ziet u een foto van de grote spiegelvijvers op Zypendaal, hier ziet u twee type landschapontwerpen… daarover straks meer. Wist u dat top landschapsarchitecten het park Zypendaal ontworpen hebben? De eerste aanleg van het landgoed was een strakke Franse baroktuin, met strakke geometrische lijnen. Rond 1804 werd de formele Franse parkaanleg aangepast naar een meer landschappelijke aanleg, naar ontwerp van de tuinarchitect J.P. Posth. Eind 18e eeuw raakte men uitgekeken op de geometrische tuinen met buxushagen, de dierenvormensnoei en beelden in de tuin. Men verlangde terug te gaan naar de “vrije” natuur in al haar pracht en schoonheid. Zoals het idyllische Zwitserse landschap met bergglooiingen, meanderende beekjes, bosjes met weides, waarin koeien en schapen graasden en slingerende paden. Men kreeg steeds meer het idee, dat je de tuin met zijn beplanting kan componeren zoals een schilderij, met verschillende kleuren, perspectieven, licht- en schaduwwerkingen. Deze Engelse landschapstijl werd een enorme mode en veel landgoederen werden heringericht in deze stijl, zo ook Zypendaal. Posth heeft de slingervijver om het huis en het grasveld met paden en boomgroepen ontworpen. In deze tijd was het grootste deel van het landgoed bebost met opgaand loofhout, hakhout en dennenbossen. In het noordelijke deel en langs de huidige Parkweg lagen bouwlanden. Langs de Schelmseweg lagen nog heidevelden. Het in een dal gelegen kasteel was vrijwel geheel omgeven door het tot vijver verbrede deel van de Sint Jansbeek. Rondom het landhuis lagen enkele open weidepercelen met boomgroepen. Meer naar het zuiden was de Sint Jansbeek omgevormd tot twee in elkaars verlengde gelegen langgerekte, rechthoekige waterpartijen, zogenaamde spiegelvijvers. Men noemde dit een “grand canal”.

De familie Brantsen liet in 1863 het landgoed opnieuw reorganiseren, hiervoor werd de Duitse landschapsarchitect C.E.A. Petzold aangetrokken. Naar ontwerp van Petzold is vermoedelijk het slingerende padenstelsel aangelegd. Petzold heeft voor Zypendaal en de Gulden Bodem een ontwerp gemaakt met een uitzonderlijk mooie ruimtewerking. Petzold was gespecialiseerd in het werken met kleurcontrasten. Ook licht- en donkercontrasten gebruikte hij om de ruimte spannender vorm te geven.

Op de foto is goed te zien, dat één van de vijvers rechthoekig is gebleven, bij de andere vijver zijn de hoeken afgerond. Daarnaast heeft waarschijnlijk Petzold deze vijver aan het einde verbreed met een slinger, zodat het einde van de vijver niet meer te zien was. Dit gaf een extra ruimtelijk werking, want dit geeft het idee dat de vijver nog veel verder door gaat. Het maakt nieuwsgierig verder de vijver volgen!

Nog steeds maakt dit “”grand canal” Zypendaal tot een prachtig park. Van de drie verschillende tuin- en parkontwerpen is nog meer terug te vinden op Zypendaal. Daarover volgende keer meer!

De foto is gemaakt door René Wouters. www.fotowouters.nl

Bezoekerscentrum Sonsbeek maakt zich gereed!

2011-05-05T04:14:00.000-07:00

Zojuist persfoto's gemaakt van de vrijwilligers van het

Bezoekerscentrum Sonsbeek,

fantastisch zoals ze zich inzetten, petje af.

Ze gaan elke een eigen verhaal vertellen over landgoed Sonsbeek,

als barones, baron, tuinman, parkomroeper, landloper, kindermeisje, de Begijntjes, waarzegster en nog veel meer.

Ze zullen langs de Sint Jansbeek staan op 15 mei.

Poster Sonsbeek klaar voor druk!

2011-05-05T00:24:00.000-07:00

De poster voor Sonsbeek is ook gereed voor druk,

zo langzaam komt alles voor elkaar!

Flyers geschiedenis Sonsbeek en Zypendaal gereed!

2011-05-04T09:14:00.000-07:00

Eindelijk na heel veel gespeur in de archieven is de flyer van landgoed Zypendaal ook gereed, dit is de voor- en achterpagina. Alle bezoekers krijgen er 1..

Veel gespeur, omdat er geen boek of andere documentatie is verschenen over Zypendaal, dat is erg vreemd voor één van de mooist bewaard gebleven landgoederen van Arnhem!

Er zijn enkel wat artikelen verschenen.

Wel erg goed is de site van http://www.arneym.nl/ daarnaast veel afbeeldingen van het Gelders Archief en natuurlijk hulp van Geldersche Kasteelen. De tentoonstelling is natuurlijk veel uitgebreider dan deze flyer.

De tentoonstelling zal buiten op het voorplein van Huis Zypendaal worden opgesteld.

Leuk detail: de tentoonstellingen die ik had gemaakt voor Bronbeek en Warnsborn staan nog steeds!

Landheer voor een dag … barok op Zypendaal

2011-04-27T02:14:00.000-07:00

Wie is wel eens deze brede taluds naast de grote vijvers op Zypendaal opgevallen?

Van nature liep de stuwwal natuurlijk glooiend af…

De taluds zijn de restanten uit de tijd dat Zypendaal grotendeels als een Franse formele baroktuin was ingericht.

Zie hieronder een foto van schilderij uit 1736

(Zypendaal gezicht achterzijde, collectie Brantsen van de Zyp Stichting, Arnhem)

Kun je je voorstellen dat er op de taluds naast de twee grote vijvers waarschijnlijk prachtige beelden en vazen hebben gestaan? In navolging van de Franse barok waren de oorspronkelijke meer organisch gevormde waterreservoirs voor de Naberman molen, die daar toen ook stond, in grote rechthoeken gegraven. Rond en glooiend was in die tijd not done! De Franse baroktuin was de eerste van de drie verschillende tuin- en parkontwerpen. Kijk eens goed om je heen op Zypendaal, er zijn nog een aantal elementen terug te vinden uit die tijd!

Over de volgende aanpassingen op landgoed Zypendaal volgende keer meer!
De foto is van de taluds is gemaakt door René Wouters. www.fotowouters.nl

De Sint Jansbeek en de vijvers op Zypendaal

2011-04-21T02:24:00.000-07:00

Hierboven ziet u de bron die de grote vijvers op Zypendaal voedt, maar een klein onbeduidend beekje of niet? Dit is ook de bron van de Sint Jansbeek, wist u dat? Tja bron, Arnhem is toch geen Valkenburg?

Nee, maar Arnhem ligt wel langs de stuwwal van de Veluwezoom.

Veel van het regenwater dat op de Veluwe valt stroomt de grond in, door vele lagen, soms wel honderden jaren lang. Op een gegeven moment komt dat water op lager gelegen delen weer naar de oppervlakte. Op Zypendaal ligt dus éen van de bronnen van de Sint Jansbeek en hier komt dus prachtig helder water naar boven borrelen. Hier dankt Zypendaal haar naam ook aan, sipen, sypelen of siepelen betekent druppelen.

De Sint Jansbeek werd vooral gebruikt als watervoorziening. Er zijn sporen gevonden die aangeven dat er rond het jaar 700 v.C. al werd gewoond langs de beek. Later werden er ook watermolens gebouwd. De beek werd vergraven en er werden grote plassen water gecreëerd, zogenaamde weiers. Deze weiers leverden het stuwende water voor de molens. Op Zypendaal stond de papierwatermolen van Naberman. Deze stond aan de huidige Parkweg, op de scheiding tussen de vijver van het landgoed Zypendaal en de grote Vijver van Sonsbeek.

Hier werd prachtig wit papier gemaakt.De latere landgoedeigenaren hebben de Sint Jansbeek met haar vijvers en weiers deels aangepast, zodat deze beter pasten in de latere tuin- en parkontwerpen, waar water een enorm belangrijk onderdeel van was. Nog steeds maakt de schittering van het heldere water van de Sint Jansbeek en alle dieren die dat naar zich toe trekt Zypendaal tot een prachtig park. Van de drie verschillende tuin- en parkontwerpen is nog veel terug te vinden op Zypendaal. Daarover volgende keer meer!

De foto is gemaakt door René Wouters. www.fotowouters.nl

Landheer voor een dag, waarom eigenlijk?

2011-04-18T02:24:00.000-07:00

Onze blog (samen met René Wouters) op Arnhem Direct:

Ik ben een heel gewone Arnhemmer en vind dat Arnhem maar boft met zoveel parken en mooie oude bomen in veel straten. Maar verder… koude drukte! Tot ik tijdens mijn opleiding tot landschapsarchitect ontdekte, dat al dat groen helemaal niet zo vanzelfsprekend is. Tijdens een onderzoek ontdekten we dat er ongeveer 600 jaar geleden bijna geen boom meer stond in Arnhem. Het was een wat kaal heuvelachtig gebied en veel hout werd gekapt en driftig gebruikt als materiaal en stookhout. In 1505 heeft Philip van Oostenrijk ook nog eens alle bossen op Sonsbeek vernietigd om Arnhem haar houtvoorraad te ontnemen.

Hoe komt Arnhem dan zo groen? Dat hebben de landheren gedaan, de eigenaren van de landgoederen. Wist u dat er in Arnhem meer dan 20 grote landgoederen lagen? De landheren kozen de mooiste plekjes en legden bossen, parken, lanen en prachtige tuinen aan. Al dit prachtige groen is in Arnhem gelukkig grotendeels bewaard gebleven. Vandaar Landheer voor een dag, om duidelijk te maken dat al het groen geen restanten zijn van een soort oerbossen of toevallige opschot, maar vaak restanten zijn van een oud landgoed!

Veel van deze landgoederen zijn verdwenen, opgedeeld en bebouwd, maar misschien woont u wel aan een oude laan en spelen uw kinderen in het oude park… Onze drijfveer is deze verhalen te vertellen, zodat we zuiniger en trotser worden op ons prachtige groene Arnhem. En met we, bedoel ik ook de gemeente, de projectontwikkelaars, de provincie en… ja … u en ik.

De komende weken zult u in deze rubriek steeds een stuk van de bijzondere geschiedenis van de buitenplaats Zypendaal treffen tot Landheer voor een dag op zondag 15 mei. Een dag waarop we de landgoederen Bronbeek, Sonsbeek en Zypendaal in het zonnetje zullen zetten.

De fotograaf René Wouters heeft prachtige foto’s gemaakt die steeds worden toegevoegd.

Vandaag een foto van een vijver op Zypendaal, daarover volgende keer meer!

De flyer, we zijn er trots op!

2011-04-17T00:22:00.000-07:00

Zie boven de nieuwe flyer! We gaan er 5000 laten drukken!!!!

Boomgaard op een landgoed

2011-04-10T11:04:00.000-07:00

Wie weet eigenlijk dat er op een landgoed altijd een boomgaard stond?

Boven een prachtige perenboom uit mijn eigen tuin, heerlijk zo in het zonnetje.

Ik denk niet dat er ooit een deftige landheer onder zijn perenbomen heeft gelegen...

Toch was een boomgaard wel belangrijk, want men wilde "selfsupporting" zijn en vers fruit hoort daar echt bij. Vroeger misschien nog wel meer dan nu!

Onvoorstelbaar als je eraan denkt dat bijna al die prachtige boomgaarden verdwenen zijn.

Tja waarom? Nu heel simpel alles wat veel onderhoud vergde verdween als kostenbesparing.

Het was immers na de 19e eeuw al heel snel heel duur om een landgoed te onderhouden en men moest echt de hand meer op de knip gaan houden. Daarnaast kwam er steeds meer import fruit uit andere landen.

Grappig, terwijl we nu juist weer het liefst fruit uit eigen tuin of de eigen omgeving eten, vers van de boom!

Times are a- changing!

Bij de Historische Herberg

2011-04-08T23:42:00.000-07:00

Walter van Wingerden, onze regisseur van de theatertoer Zypendaal vertelt bij de Historische Herberg over onze theatertoer. Walter begint met een stukje tekst uit het theater en iedereen is muisstil, verrast en erg enthousiast! We zijn zo trots dat Walter de theatertoer op zich wil nemen. Hij heeft ook de historie uitgeplozen, fantastisch. We kregen nog een tip waarom de Nabermann molen was gesloopt. Er schijnt zelfs een boekje over verschenen te zijn!

Een dagje op stap

2011-04-07T23:36:00.000-07:00

Overleg van onze regisseur van de theatertoer, Walter van Wingerden met de parkbeheerder Jeroen Glissenaar. Nog even een check over de geschiedenis van Huis Zypendaal en heel belangrijk: waar mag wat?

We mogen echt niet zomaar allerlei dingen in het park doen. Gelukkig is alles ok.

Jeroen gaf nog een paar goede tips voor onze theatertoer, leuk!

We gaan proberen door tijdsdeurtjes te stappen... Nu nog even Bianca vragen hoe we die gaan maken.

Het was een leuk inspirerend gesprek.

Hierna kwamen we Samantha tegen voor een fotoshoot, bijzondere dame!

De ontsnapte valk Gustav...

2010-05-26T09:25:00.000-07:00

De valk Gustav heeft voor veel ophef en nieuws gezorgd. Tijdens de roofvogelshow op Landgoed Sonsbeek verkoos valk Gustav de bossen van Sonsbeek. Werd het hem misschien een beetje te druk met zoveel bezoekers? We stonden zelfs in de Telegraaf... Heel veel lieve bezoekers hebben ons getipt waar ze de valk hebben gezien, toen begon een ware achtervolging!

Landheer voor een dag 2010 was een groot succes!

2010-05-25T09:18:00.000-07:00

Mooi weer, enthousiaste vrijwilligers, studenten en vele anderen, bedankt!
Veel bezoekers hebben genoten van het veelzijdige programma, het was gezellig, leuk en leerzaam!
Bovestaande foto's zijn gemaakt op Landgoed Middachten. Zie voor alle andere foto's onze website!Landheer voor een Dag

Beleef landgoed Sonsbeek

2010-04-25T09:12:00.000-07:00

‘Het verhaal achter landgoed Sonsbeek’

Arnhem- Arnhem als groenste stad van Europa dankt deze titel ook aan de aanwezigheid van Park Sonsbeek. Want wie geniet er niet van dit prachtige groene hart van Arnhem?

Er zijn echter wel veel vragen: Waarom is het zo aangelegd? Wat is er allemaal gebeurd, wat zijn de verhalen? Heel veel vragen, waar we 2^e Pinksterdag een antwoord op gaan proberen te geven.

Aanstaande maandag 24 mei op 2^e Pinksterdag komt Baron van Heeckeren van Enghuizen weer tot leven! In de Witte Villa zal hij vertellen hoe landgoed Sonsbeek is ontstaan en hoe het is gegroeid tot een prachtig landgoed.

Neem eens een duik in de rijke historie van Sonsbeek en geniet van het prachtige groen, de hoogteverschillen en de indrukwekkende vijvers. Bedenk eens hoe bijzonder de grote waterval is, deze werd in opdracht van de baron gebouwd in 1826. Wist u dat deze waterval vroeger het wonder van Sonsbeek werd genoemd?

Landheer voor een Dag wordt om 11.00 geopend door wethouder Michiel van Wessem met een spectaculaire roofvogelshow naast de Witte Villa. De Afrikaanse oehoe zal een sonnet aanvliegen naar wethouder. Het sonnet is speciaal geschreven voor deze dag door de dichter van Sonsbeek, Cees van de Pluijm. Gidsen van het bezoekerscentrum Sonsbeek en verhalenvertellers vertellen op de mooiste plekjes over het landgoed. Cees van der Pluijm leest zijn sonnetten voor tijdens een gedichtenwandeling, Petra Else Jekel leest voor uit haar verhalen over Sonsbeek, leden van het Gelders Orkest spelen klassieke muziek voor de Witte Villa, dansers van Artez improviseren op de vergezichten en nog veel meer.

Ook voor de kinderen is er veel te doen, bijvoorbeeld een workshop bloemtaartjes maken met echte bloemen, klimmen en klauteren onder leiding van stoere gidsen en verteltheater van de Rode Maan. Natuurlijk mogen de kinderen de hele dag de valkenier helpen met al zijn vogels, misschien is er ook een kuikentje bij van de rode arend…

En dan natuurlijk heerlijk genieten van een High Tea in de steile tuin, door de Kookplaats.

Komt u ook? (alle is nog gratis ook, behalve natuurlijk de High Tea)

Op 2e Pinksterdag wordt er tijdens het evenement ‘Landheer voor een dag’ dat in Bronbeek, Sonsbeek en Warnsborn plaatsvindt, aandacht besteed aan dit soort facetten van het landgoed.

Arnhem, 18 mei 2010

De ruimte van een Landgoed..

2010-04-15T09:08:00.000-07:00

‘Het verhaal achter landgoed Sonsbeek’

Arnhem- Arnhem als groenste stad van Europa dankt deze titel ook aan de aanwezigheid van Park Sonsbeek. Want wie geniet er niet van dit prachtige groene hart van Arnhem?

Laat ik met dit verhaal vertellen hoe ruimtelijkheid wordt gesuggereerd op Landgoed Sonsbeek…

Op de foto ziet het heerlijke frisse gras. Niets bijzonders denkt u misschien. Toch spelen de grote velden kort geschoren gras een belangrijke rol in het ontwerp van Landgoed Sonsbeek. De tuinaanleg van Landgoed Sonsbeek heeft plaats gevonden van 1775 tot 1850. In deze tijd was men veelal uitgekeken op de strakke Franse stijl met haar geometrische rechte vormen. Men had veel romantischer opvattingen gekregen. Eén van die nieuwe ideeën was om meer in contact te komen met de natuur. Vooral met een ruige en ongekunstelde natuur. Dit was niet de natuur, zoals we die ons nu voorstellen. Ik krijg dan in ieder geval eerder de Oostvaardersplassen in mijn hoofd en ondoordringbare bossen met heel veel braamstruiken. In die tijd hanteerde men een ander referentiekader. Men wilde vooral een gecontroleerde illusie van een wilde natuur nabootsten. Een probleem op een landgoed om wilde natuur te suggereren was natuurlijk als eerste de schaal. Wilde natuur vraagt een soort oneindigheid die niet voor handen was. Om de indruk van een groot terrein te wekken werden er verschillende optische ingrepen gedaan. Eén van de belangrijkste ingrepen was het kort geschoren gras. Immers een veld met gras als een biljartlaken oogt vele malen groter dan het hoge wilde gras. Kijk ook maar eens naar een pas gemaaid grasveld, dan lijkt de tuin ineens weer 2 maal zo groot. De kantjes werden netjes onderhouden, waardoor er ook een soort ordelijkheid ontstond. Deze manier van omgaan met de grasvelden gaf de omgeving als contrast juist een ruigere indruk. Zo werden 2 vliegen in 1 klap geslagen. Nu ja, drie eigenlijk, want de Baron wilde ook graag dat zijn landgoed veel malen groter oogde dan het in werkelijkheid was. Anno 2010 wordt gelukkig het gras nog steeds kort geschoren en zo blijven de ontwerpprincipes voor een groot deel gehandhaafd. Stelt u zich eens voor, dat alle grasvelden van Landgoed Sonsbeek slecht 2 maal per jaar worden gemaaid. Dan zou het park er toch heel anders uit zien. En nu met het prachtige zonnige weer is het ook heerlijk luieren op dat korte gras!

Landgoed Sonsbeek heeft een knap doordachte ruimtelijkheid, kijk maar eens!

Volgend keer een verhaal over de Baron van landgoed Sonsbeek.

Arnhem, 28 april 2010

De zichtlijnen van een Landgoed..

2010-04-10T09:05:00.000-07:00

‘Het verhaal achter landgoed Sonsbeek’

Arnhem- Arnhem als groenste stad van Europa dankt deze titel ook aan de aanwezigheid van Park Sonsbeek. Want wie geniet er niet van dit prachtige groene hart van Arnhem?

Laat ik met dit verhaal vertellen waarom er zichtlijnen zijn op een landgoed…

U ziet de foto en u denkt vast, “maar dat is toch helemaal geen Sonsbeek?” Dat klopt, deze foto is genomen op Landgoed Warnsborn. Ook een prachtige groene parel in Arnhem. Ik heb deze foto genomen, omdat de bedoeling van een zichtlijn zo duidelijker zichtbaar is. In Sonsbeek zijn natuurlijk ook veel zichtlijnen, maar door de bebouwing rondom het park is het wat lastiger uitleggen. Vandaar deze week een uitstapje. Maar eerst wat is eigenlijk een zichtlijn? Een zichtlijn is een term die oorspronkelijk uit de theaterwereld komt. Het is een denkbeeldige lijn tussen het publiek en het theater en geeft aan wat het publiek wel en niet kan zien. De coulissen bijvoorbeeld moeten bij voorkeur niet worden gezien door het publiek. In de landschapsarchitectuur wordt deze term ook gebruikt. Zichtlijnen worden in het landschap gebruikt om bepaalde stukken te verhullen en andere delen extra aandacht te geven. Daarnaast spelen zichtlijnen een belangrijke rol in de dieptewerking. Dit kunt u heel mooi zien op de foto van Landgoed Warnsborn. Ik stond op het achterterras, met de geur van heerlijke koffie in mijn neus en keek uit over het landgoed. De knoppen van de bomen barsten bijna in het volle zonlicht. Het geheel doet teer aan, een voorzichtigheid, is het echt al lente? De bomen zijn zo ooit geplant, dat er een lange lijn ontstaat in het midden. Het oog glijdt over de vijver met haar schitteringen steeds verder naar achter, tot je twijfelt waar het zicht wordt belemmerd. Het liefst nog met een heuvel, dan werd het zicht nog spannender. Waarom werd dit zo bedacht? Een landgoed is feitelijk een landschap op beperkte schaal. Lange lijnen laten een landgoed groter en dieper lijken. Bovendien wilden landheren altijd zo ver mogelijk kijken en zich dan verheerlijken met het idee, dat al het land, zo ver als het oog reikte, van hen was. Dus hoe langer en indrukwekkender een zichtlijn, hoe meer tevreden de eigenaar was. Daarnaast geeft een zichtlijn ook rust voor het oog. Is het niet heerlijk je blik te laten dwalen over al het groen en dan worden getrokken door de diepte in de verte? Wil je genieten, geeft dat nét een stukje extra om even lekker te kunnen ontspannen. Al is het maar 5 minuutjes!

Landgoed Sonsbeek heeft ook veel van deze prachtige zichtlijnen, kijk maar eens!

Volgend keer het verhaal over de ruimtelijkheid van landgoed Sonsbeek.

Arnhem, 15 april 2010

Sonsbeek is een groot groen theater!

2010-04-07T08:50:00.000-07:00

‘Het verhaal achter landgoed Sonsbeek’

Arnhem- Arnhem als groenste stad van Europa dankt deze titel ook aan de aanwezigheid van Pak Sonsbeek. Want wie geniet er niet van dit prachtige groene hart van Arnhem?

Laat ik met dit verhaal vertellen waarom Park Sonsbeek eigenlijk een groot groen theater is…

Wie denkt er niet dat Park Sonsbeek altijd al zo is geweest en dat het in basis wilde natuur is, waarvan een prachtig park is gemaakt? Helaas, zo eenvoudig ligt het niet. Als we eens zouden weten hoeveel zand en klei er is verplaatst, hoeveel er is gegraven… Natuurlijk lag er een beek, de St. Jansbeek en waren er natuurlijke hoogteverschillen, maar de parkaanleg van Landgoed Sonsbeek is echt helemaal bedacht door tuinarchitecten. In de literatuur over Sonsbeek worden vaak de beroemde tuinarchitecten J.D. Zocher en Von Petzold genoemd, maar helaas zijn er (tot nu toe) geen ontwerptekeningen gevonden, die dit kunnen bewijzen. De grootste inrichting van het landgoed, zoals we die nu ook nog kunnen herkennen in het park, dateert uit de periode 1775 tot 1850. In deze periode was de Engelse Landschapsstijl op haar hoogtepunt.

Maar.. wat is de Engelse Landschapstijl? Deze stijl werd geïnspireerd door oude schilderijen uit de 16 en 17e eeuw door schilders als bijvoorbeeld Claude Lorrain en Nicolas Pousin. Het ideaalbeeld in deze tijd was gelijkheid voor allen en leven in harmonie met de natuur. Men streefde naar een volmaakt landschap, een soort sprookjeswereld, die zo mooi was, dat men alle zorgen even kon vergeten. Het was de bedoeling, dat de bewegende waarnemer werd geboeid door een afwisselend landschap.

De belangrijkste kenmerken van de plek, de Genus Loci, moest worden versterkt en haar beperkingen moesten worden gecamoufleerd. Een glooiend reliëf, beekdalen, golvende bosranden, zware bossen, boomgroepen en solitairen creëren op deze wijze een dramatisch boeiend, natuurlijk landschap voor een bewegende waarnemer. De basis voor al deze ingrediënten was (en is) op een fantastische wijze aanwezig in Arnhem.

Opvallend is dus de bewegende waarnemer, er werd namelijk echt gedacht aan het park als boeiend schouwspel. De bezoeker wandelde door het park als groot groen theater en viel bij wijze van spreke van de ene verbazing in de andere. Die verbazing werd met name gerealiseerd door:

· een mate van onoverzichtelijkheid, je kon niet goed zien wat er verderop te zien was, door bochten in het ontwerp en de hoogteverschillen

· afwisseling in taferelen, bijvoorbeeld een vijver, verderop een waterval, dan een boerderij waar de boerin haar koeien melkt, een hertenkamp, etc.

Ik heb vorige week een fotoserie gemaakt van een aantal paden en het is verbluffend, als je die foto’s naast elkaar ziet, hoe geraffineerd Park Sonsbeek in opzet is. Bijvoorbeeld de vijvers: ze zijn zo ontworpen, dat je niet goed ziet waar ze eindigen, pas als je weer verder loopt ontdek je dat, maar dan word je al weer gegrepen door een andere verassing. Mijn advies is dan ook: kijk nog eens opnieuw, ook al kent u Sonsbeek al jaren en ontdek het schouwspel!

Volgend keer het verhaal over de zichtlijnen van landgoed Sonsbeek.

Arnhem, 7 april 2010

Sonsbeek is van ons allemaal!

2010-03-07T08:42:00.000-08:00

‘Het verhaal achter landgoed Sonsbeek’

Sonsbeek is van ons allemaal!

Arnhem- Arnhem als groenste stad van Europa dankt deze titel ook aan de aanwezigheid van Pak Sonsbeek. Want wie geniet er niet van dit prachtige groene hart van Arnhem?

Er zijn echter wel veel vragen: Wat weten we eigenlijk over park Sonsbeek? Wie weet dat dit een oud landgoed is? Waarom ligt het op deze plek? Wie heeft het aangelegd? Wat is er allemaal gebeurd, wat zijn de verhalen? Heel veel vragen, waar ik de komende weken een antwoord op ga proberen te geven.

Laat ik het verhaal beginnen met de reden waarom Park Sonsbeek op deze plek ligt.

Arnhem ligt op een bijzondere plek. Je kunt dit makkelijk zien aan de hoge stuwwal van de Veluwe en de Rijn als glinsterend lint door het dal. Dit hoogteverschil geeft prachtige vergezichten, de rivierklei geeft vruchtbare grond, de rivier als ideaal transportmiddel en de beekjes met het helderste water waren ideaal drinkwater voor mens en dier. Vanaf het midden van de 17^e eeuw kochten vermogende burgers hier dan ook grote stukken grond om landgoederen en buitenplaatsen te vestigen. Maar.. wat is een landgoed?

Een historisch landgoed bestaat uit een (mogelijk verdwenen) kasteel, buitenhuis of landhuis, met bijgebouwen, omgeven door tuinen en/of park met één of meer van de volgende elementen: grachten, waterpartijen, lanen, boomgroepen, parkbossen, weiden, moestuinen en ornamenten. Deze elementen vormen een historisch geheel, waarbij het landhuis oorspronkelijk het centrum van het totale landgoed vormde. Het verschil met een buitenplaats, is de economische eenheid die kenmerkend was voor een landgoed; een landgoed moest zichzelf kunnen bedruipen. Een buitenplaats had meer het karakter van een tweede huis.

Park Sonsbeek is in oorsprong dus een landgoed, want alle hier boven beschreven kenmerken zijn van toepassing. Heel bijzonder is het feit dat het huis, de Witte Villa, er nog staat, immers op veel plekken zijn de landhuizen verdwenen. Daarnaast is de aanleg in Engelse Landschapsstijl nog redelijk in tact gebleven. Dan ook nog eens in het centrum van Arnhem. Mooier kan toch niet? Ik wandelde deze week weer met mijn hondje door het park en zelfs met het saaie grijze weer wordt je vrolijk van het frisse geel van de krokussen en de prachtige zichtlijnen langs de spiegelende vijvers. De bomen zijn nog kaal, dus de Witte Villa schimmert tussen de takken vol belofte. Alle bomen staan in knop, dus heel lang duren de fraaie doorzichten niet meer en zal het park zich weer vullen met weelderig groen.

Volgend keer het verhaal over de aanleg in steeds wisselende taferelen, nog steeds kenmerkend voor Landgoed Sonsbeek.

Arnhem, 31 maart 2010